Nên làm gì khi thị trường điều chỉnh?

Sau vài tháng thị trường biến động, một câu hỏi thường quay trở lại trong đầu nhiều nhà đầu tư:

• Có nên giảm tỷ trọng cổ phiếu?

• Có nên giữ thêm tiền mặt, chờ thị trường rõ xu hướng hơn?

• Có nên tạm dừng, quan sát thêm một thời gian?

Đây là những câu hỏi hoàn toàn tự nhiên. Không ai theo dõi tài sản của mình mà hoàn toàn thờ ơ trước biến động. Cảm giác muốn "làm gì đó" khi thị trường không như kỳ vọng là một phản ứng dễ hiểu, không phải một dấu hiệu của sự thiếu kinh nghiệm. Nhưng trước khi trả lời câu hỏi "nên làm gì", có một câu hỏi khác đáng được đặt ra trước.

Điều gì thực sự đã thay đổi?

• Mục tiêu nghỉ hưu của bạn có thay đổi không?

• Kế hoạch tài chính cho việc học của con có thay đổi không?

• Kế hoạch chuyển giao tài sản cho thế hệ sau có thay đổi không?

Phần lớn thời gian, câu trả lời là không. Điều thay đổi không phải là mục tiêu tài chính dài hạn của nhà đầu tư. Điều thay đổi chỉ là giá tài sản trong một giai đoạn ngắn. Đây là sự khác biệt quan trọng nhất, và cũng là điều dễ bị bỏ qua nhất khi thị trường biến động.

Danh mục được xây dựng để phục vụ mục tiêu, không phải để phản ứng với thị trường

Một danh mục đầu tư không được thiết kế để phản ứng với từng nhịp tăng giảm của thị trường trong ngắn hạn. Nó được xây dựng dựa trên ba yếu tố: mục tiêu tài chính, thời gian đầu tư, và khả năng chấp nhận rủi ro của nhà đầu tư.

Phân bổ tài sản là công cụ để đưa danh mục về trạng thái phù hợp với ba yếu tố đó. Nó không phải là công cụ để dự đoán diễn biến thị trường trong quý tới, hay để tối ưu hóa lợi nhuận trong một giai đoạn ngắn. Nếu mục tiêu tài chính chưa thay đổi, thì về nguyên tắc, cấu trúc danh mục cũng không cần thay đổi chỉ vì thị trường vừa trải qua vài tháng biến động.

Vì sao nhiều nhà đầu tư vẫn thay đổi danh mục thường xuyên hơn mức cần thiết

Đây không phải là vấn đề thiếu kiến thức. Nhiều nhà đầu tư dày dạn kinh nghiệm vẫn thấy mình cân nhắc điều chỉnh danh mục nhiều hơn những gì kế hoạch ban đầu đề ra.

Có ba yếu tố thường khiến nhà đầu tư khó duy trì kỷ luật trong những giai đoạn thị trường biến động. Trước hết là yếu tố cảm xúc, khi giá trị tài sản giảm thì cảm giác mất mát thường tác động mạnh hơn nhiều so với niềm vui khi tài sản tăng với cùng một mức độ. Bên cạnh đó, việc theo dõi danh mục quá thường xuyên khiến sự chú ý tập trung vào những biến động ngắn hạn, từ đó dễ dẫn đến các quyết định không còn bám sát mục tiêu đầu tư dài hạn. Cuối cùng là áp lực phải "làm gì đó". Trong bối cảnh thị trường bất định, nhiều người cảm thấy việc đứng yên đồng nghĩa với sự thụ động, trong khi trên thực tế, kiên trì với một chiến lược đã được xây dựng cẩn trọng cũng là một quyết định đầu tư có chủ đích.

Đây là những hiện tượng rất phổ biến trong tài chính hành vi. Không có gì đáng để tự trách bản thân ở đây — nhưng nhận diện được chúng là bước đầu tiên để không bị chúng dẫn dắt.

Một kế hoạch tốt là một kế hoạch có thể duy trì được

Nhiều người cho rằng kế hoạch đầu tư tốt nhất là kế hoạch mang lại lợi nhuận cao nhất. Nhưng trên thực tế, điều quan trọng hơn là liệu nhà đầu tư có thể kiên trì với kế hoạch đó trong nhiều năm hay không. Một chiến lược có thể tạo ra lợi nhuận rất cao trong một giai đoạn thường cũng đi kèm với những đợt biến động lớn. Nếu mức biến động vượt quá khả năng chịu đựng, nhà đầu tư rất dễ bán ra giữa chừng và không còn đạt được kết quả như kỳ vọng.

Ngược lại, một kế hoạch được xây dựng phù hợp với mục tiêu và khả năng chấp nhận rủi ro sẽ giúp nhà đầu tư bình tĩnh hơn trước những biến động ngắn hạn. Khi có thể kiên trì qua nhiều chu kỳ thị trường, cơ hội đạt được mục tiêu tài chính dài hạn cũng cao hơn.

Nói một cách đơn giản, một kế hoạch đầu tư chỉ thực sự có giá trị nếu bạn có thể gắn bó với nó đủ lâu. Không phải kế hoạch có lợi nhuận kỳ vọng cao nhất, mà là kế hoạch bạn có thể duy trì qua cả những giai đoạn thị trường thuận lợi lẫn khó khăn.

Có nhiều cách để hiện thực hóa nguyên lý này

Nguyên lý phân bổ tài sản có kỷ luật có thể được triển khai theo nhiều cách khác nhau, tùy vào mức độ chủ động mà nhà đầu tư mong muốn.

Một số nhà đầu tư chọn tự quản lý danh mục của mình, trực tiếp theo dõi và tái cân bằng theo mục tiêu đã đề ra. Một số khác sử dụng kết hợp nhiều quỹ để đạt được mức độ đa dạng hóa mong muốn. Một số khác nữa lựa chọn các quỹ cân bằng như một cách tiếp cận gọn hơn cho cùng nguyên lý. Và cũng có những nhà đầu tư lựa chọn làm việc cùng chuyên gia đầu tư để có thêm một góc nhìn khách quan trong quá trình ra quyết định.

Không có cách nào trong số này là "tốt nhất" một cách tuyệt đối — điều phù hợp phụ thuộc vào mục tiêu, thời gian, và cách mỗi nhà đầu tư muốn tham gia vào quá trình quản lý tài sản của mình.

Bài viết này chia sẻ góc nhìn chung về nguyên lý đầu tư dài hạn và không cấu thành khuyến nghị đầu tư cụ thể cho bất kỳ cá nhân nào.