Cơ chế tạo lập – hoán đổi ETF là gì? Cách tạo và hủy chứng chỉ quỹ

Với cổ phiếu, số lượng lưu hành là cố định trong ngắn hạn. Nếu nhiều người muốn mua, giá bị đẩy lên và không có gì kéo nó về. ETF có một cơ chế ngăn điều đó.

Các công ty chứng khoán được uỷ quyền, gọi là thành viên lập quỹ, có quyền tạo mới chứng chỉ quỹ ETF theo lô lớn. Họ mua đúng rổ chứng khoán mà chỉ số quy định, giao rổ đó cho quỹ, và nhận về chứng chỉ quỹ ETF mới. Quá trình ngược lại cũng được: trả lại chứng chỉ quỹ ETF để nhận về rổ chứng khoán.

Vì sao cơ chế này giữ giá đúng

Giả sử ETF đang được mua nhiều và giá trên sàn bị đẩy lên cao hơn giá trị rổ tài sản. Thành viên lập quỹ thấy cơ hội: họ mua rổ chứng khoán ở giá thị trường, tạo chứng chỉ quỹ ETF mới, rồi bán ra sàn ở mức giá đang cao. Nguồn cung tăng lên và giá được kéo về gần giá trị thật.

Nếu ETF bị bán mạnh và giá xuống thấp hơn giá trị rổ, quy trình đảo ngược: mua ETF rẻ trên sàn, đổi lại lấy rổ chứng khoán, bán rổ đó ra. Lực mua này đẩy giá ETF lên lại.

Điều này có ý nghĩa gì với bạn

Bạn không bao giờ tham gia trực tiếp vào quy trình này — nó dành cho tổ chức và thực hiện theo lô rất lớn. Nhưng nó giải thích hai điều thực tế: vì sao ETF thanh khoản tốt thường có giá rất gần giá trị rổ tài sản, và vì sao một ETF ít được các thành viên lập quỹ hoạt động tích cực lại dễ có chênh lệch giá lớn hơn.

Thành viên lập quỹ là ai?

Thành viên lập quỹ là các công ty chứng khoán hoặc tổ chức được công ty quản lý quỹ chỉ định để thực hiện giao dịch hoán đổi trực tiếp với quỹ. Chỉ nhóm này mới được tạo mới hoặc hủy chứng chỉ quỹ; nhà đầu tư cá nhân giao dịch với nhau trên sàn thứ cấp và không tham gia cơ chế này.

Tạo và hủy diễn ra như thế nào?

Khi giá ETF trên sàn cao hơn iNAV, thành viên lập quỹ mua rổ cổ phiếu thành phần, nộp vào quỹ để nhận một lô chứng chỉ quỹ mới rồi bán ra sàn, hưởng phần chênh lệch; cung tăng kéo giá về gần giá trị rổ. Khi giá thấp hơn iNAV, họ làm ngược lại: mua chứng chỉ quỹ trên sàn, nộp lại cho quỹ để nhận rổ cổ phiếu và bán cổ phiếu. Giao dịch hoán đổi thực hiện theo lô lớn, thường tính bằng hàng trăm nghìn chứng chỉ quỹ, theo quy định trong điều lệ và bản cáo bạch của từng quỹ.