Những năm đầu thập niên 1980, thu nhập của ba mẹ tôi cũng như những gia đình đông con khác, chủ yếu đến từ lương công chức. Từ lúc biết làm toán lớp 1, tôi đã để ý thấy cuốn tập học trò mẹ dùng để ghi lại thu nhập và chi tiêu hàng ngày của gia đình. Mỗi dòng là một khoản như tiền điện, tiền học của con, tiền chợ, hiếu hỉ, thuốc men và muôn vàn khoản nhỏ khác. Mẹ viết ngay ngắn như làm bài toán lớn nhất đời mình là cân đối sao cho mọi thứ đủ trong khoản thu eo hẹp của ba mẹ. Giờ nghĩ lại, đó chính là phiên bản thủ công của ứng dụng quản lý chi tiêu mà mọi người có thể dễ dàng tải về từ các ứng dụng fintech hay sử dụng ngay chính trong tài khoản ngân hàng của mình. 

Một cách rất tự nhiên, ba mẹ cũng tạo ra văn hóa cần kiệm trong gia đình. Áo quần, sách giáo khoa của anh chị lớn thì sử dụng cẩn thận để lại cho em, cơm còn dư hôm trước chiên lên cho bữa sáng hôm sau; rau dưa còn dư bỏ vào thùng nước gạo cho hàng xóm chăn nuôi. Trong xóm tôi nhà nào cũng có làm thêm việc gì đó, gia đình tôi thì nhận đan len cho hợp tác xã để có thêm thu nhập. Bây giờ, những việc như vậy được gọi là nền kinh tế tuần hoàn, hay khái niệm 3R – Reuse, Recycle, Reduce nhưng với mẹ, đó chỉ là lẽ sống liệu cơm gắp mắm, giản dị, không lãng phí và phương châm của mẹ là “buôn tàu buôn ghe không bằng ăn dè tiết kiệm”. 

Không chỉ chi tiêu vén khéo, mẹ tôi còn mua vàng cất mỗi tháng. Có khi chỉ một chỉ, có khi gần đủ hai chỉ thì mượn thêm của dì một ít cho tròn, rồi tiết kiệm dần để trả lại. Sau này tôi hỏi: “Mẹ dư thì cất hay sao?” Mẹ bảo: “Không, phải mua để dành rồi mới tiêu phần còn lại.” Trong ngành đầu tư mà tôi đang làm việc, đó chính là khái niệm đầu tư định kỳ SIP - Systematic Investment Plan, đầu tư đều đặn, dựa trên kỷ luật và kiên nhẫn và không chờ thật dư giả mới bắt đầu. Sau này căn nhà mà ba mẹ mua được cũng từ các chỉ vàng mẹ gom góp nhiều năm.  

Mục tiêu lớn nhất trong cuộc đời ba mẹ chỉ đơn giản là có đủ cơm no cho cả gia đình, áo quần mặc đủ ấm và các con có áo mới mặc tết, các chị em tôi đều được học hành đầy đủ và học cao nhất có thể và tài sản lớn nhất là căn nhà. Mẹ tôi cần mẫn đi qua tháng ngày gian khó đó mà mục tiêu nào cũng hoàn thành nhẹ nhàng.  

Với hơn 18 năm làm trong ngành đầu tư, tôi đi qua những lý thuyết và thực hành nghe thật bài bản, nhưng khi nhìn lại thì thấy mẹ tôi đã làm cách đây 4 thập kỷ dù không cần một trường lớp nào dạy về tài chính. Từ ghi chép chi tiêu, sống dưới mức thu nhập, tạo thu nhập phụ, cho đến đầu tư định kỳ và kiên định với mục tiêu của mình. 

Với vai trò làm trong lĩnh vực đầu tư chứng chỉ quỹ, tôi cũng được biết định hướng nâng cao hiểu biết tài chính đã được cụ thể hóa trong Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Trong đó, Chính phủ nhấn mạnh nhiệm vụ "lồng ghép nội dung giáo dục tài chính vào chương trình giáo dục phổ thông quốc gia" — tín hiệu cho thấy xã hội đang dần nhìn nhận đây là kỹ năng sống thiết yếu. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy việc đưa giáo dục tài chính vào trường học hiện vẫn chủ yếu dừng ở quy mô thí điểm hoặc hoạt động ngoại khóa, chưa được tích hợp đồng bộ trong hệ thống giáo dục chính quy. 

Các chị em tôi khi trưởng thành đều sở hữu tư duy tài chính tích cực nhờ những hạt giống thói quen tốt mà mẹ đã gieo từ sớm. Không giáo điều qua sách vở, mẹ dạy chúng tôi bằng chính những lựa chọn kỷ luật và giản dị trong cuộc sống hàng ngày.

Nhân ngày 8/3, khi nhìn lại hành trình đã qua, tôi nhận ra mẹ chính là nhà đầu tư bền bỉ và kiên định nhất. Khoản đầu tư lớn nhất cuộc đời mẹ không nằm ở những chỉ vàng tích trữ , mà chính là sự học vấn và tương lai của các con. Bằng phương thức thân giáo – dùng chính cuộc đời mình để làm gương – mẹ đã chứng minh rằng sự chu toàn và kỷ luật chính là nền tảng của mọi sự thịnh vượng.

Trong khi chờ đợi các chương trình giáo dục tài chính được phổ cập rộng rãi tại học đường , những người phụ nữ hiện đại với trí tuệ và bản năng vén khéo hoàn toàn có thể trở thành những "người thầy tài chính" đầu tiên của con mình.

Chúc các bạn luôn là điểm tựa vững chãi và là sợi dây kết nối yêu thương cho tổ ấm của mình nhé.