Tiêu điểm:

• Rủi ro trong đầu tư là khả năng bạn có thể mất tiền hoặc không đạt được lợi nhuận mong đợi.

• Hiểu mức độ chấp nhận rủi ro của mình.

• Trọng tâm: giúp người đọc nhìn rủi ro khác đi — rằng không rủi ro nào là xấu, chỉ có rủi ro không được hiểu rõ. 

1. Rủi ro trong đầu tư

Rủi ro trong đầu tư là khả năng bạn có thể mất tiền hoặc không đạt được lợi nhuận mong đợi. Trong đầu tư quỹ mở, rủi ro có thể đến từ nhiều nguồn. 

• Rủi ro thị trường (Market Risk): Giá cổ phiếu hoặc trái phiếu biến động do kinh tế, lạm phát, hoặc sự kiện toàn cầu như đại dịch COVID-19 làm ảnh hưởng đến lợi nhuận của doanh nghiệp, qua đó làm giá cổ phiếu trong danh mục của Quỹ biến động. 

• Rủi ro tín dụng (Credit Risk): Xảy ra khi công ty hoặc chính phủ phát hành trái phiếu không trả nợ được. Quỹ trái phiếu có thể gặp rủi ro này nếu đầu tư vào trái phiếu doanh nghiệp kém uy tín. 

• Rủi ro thanh khoản (Liquidity Risk): Khó khăn trong việc bán tài sản nhanh chóng mà không mất giá. Quỹ mở thường có thanh khoản cao (bạn có thể rút tiền dễ dàng), nhưng trong khủng hoảng, điều này có thể bị ảnh hưởng. 

• Rủi ro lạm phát (Inflation Risk): Tiền của bạn mất giá trị theo thời gian nếu lợi nhuận không vượt qua lạm phát. Ở Việt Nam, lạm phát trung bình khoảng 4-5%/năm, nên nếu quỹ chỉ mang lại 3% lợi nhuận, bạn thực tế đang "lỗ".

2. Mức độ chấp nhận rủi ro cá nhân là gì?

Mỗi người đều có một “khẩu vị rủi ro” khác nhau, tức là mức độ thoải mái khi đối mặt với khả năng mất tiền trong đầu tư. Thay vì chỉ đơn giản tự xếp mình trên thang điểm 1–10, các nghiên cứu học thuật đã phát triển những mô hình khoa học hơn để đo lường mức độ chấp nhận rủi ro tài chính.

Grable & Lytton (1999) là những một trong những người tiên phong trong việc xây dựng thang đo này, nhằm xác định không chỉ cảm nhận chủ quan mà cả năng lực thực tế và hành vi của nhà đầu tư trước rủi ro. Các nghiên cứu tiếp theo của họ (2001) và những hướng dẫn sau này của CFA Institute (2018) đã mở rộng mô hình thành ba yếu tố chính cấu thành mức độ chấp nhận rủi ro:

1. Khả năng chịu đựng rủi ro (Risk capacity) – bạn có thể chịu tổn thất bao nhiêu mà vẫn đạt được mục tiêu tài chính, dựa trên thu nhập, tài sản và thời gian đầu tư.

2. Thái độ với rủi ro (Risk attitude) – bạn cảm thấy thế nào khi giá trị đầu tư giảm; bạn bình tĩnh chờ hồi phục hay dễ mất niềm tin và muốn bán ra.

3. Kinh nghiệm và mục tiêu đầu tư (Experience & goals) – bạn đầu tư vì mục tiêu gì, và đã từng trải qua giai đoạn thị trường biến động ra sao.

Sự kết hợp giữa ba yếu tố này giúp xác định bạn thuộc nhóm nhà đầu tư thận trọng (conservative), trung bình (moderate) hay mạo hiểm (aggressive).

Thực tế, phần lớn mọi người nằm đâu đó ở giữa — và mức độ chấp nhận rủi ro có thể thay đổi theo thời gian hoặc từng mục tiêu cụ thể. Ví dụ, bạn có thể chấp nhận nhiều rủi ro hơn cho mục tiêu nghỉ hưu dài hạn, nhưng lại chọn cách an toàn khi tiết kiệm cho học phí đại học của con.

3. Làm thế nào để xác định mức độ rủi ro của bản thân?

Nếu bạn làm việc với một chuyên viên tài chính, họ sẽ hỏi những câu hỏi cụ thể để xác định bạn thuộc nhóm nhà đầu tư thận trọng, trung bình hay mạo hiểm.

Ví dụ, bạn có thể được yêu cầu trả lời “Đúng” hoặc “Sai” cho các câu hỏi như:

• “Nếu danh mục đầu tư của tôi giảm 20% trong một năm, tôi vẫn có thể bình tĩnh và không bán tháo.”

• “Tôi muốn lợi nhuận cao từ khoản đầu tư của mình và sẵn sàng chịu biến động mạnh của thị trường để đạt được điều đó.”

• “Điều quan trọng nhất với tôi là bảo vệ số tiền đầu tư, ngay cả khi lợi nhuận không theo kịp lạm phát.”

4. Cách cân bằng rủi ro và lợi nhuận trong quỹ mở

Để giảm thiểu khả năng có rủi ro cao mà lợi nhuận thấp, bạn có thể tham khảo một vài cách sau đây:

• Xác định hồ sơ rủi ro: Làm bài tập về nhà thật kỹ về Hiểu mình [link Bài 2] để hiểu về mình trước khi chọn quỹ.

• Đa dạng hóa: Quỹ mở đã làm điều này bằng cách đầu tư vào hàng trăm tài sản sẽ giảm đi xác suất bạn chọn nhầm cổ phiếu trong số hàng ngàn mã cổ phiếu.

• Chiến lược dài hạn: Rủi ro giảm theo thời gian nhờ lãi kép. Bằng cách đầu tư định kỳ (SIP- Systematic Investment Plan) sẽ giảm thiểu xác suất chọn sai thời điểm 

• Theo dõi và điều chỉnh: Kiểm tra danh mục định kỳ nhưng trong các trường hợp thị trường biến động, đội ngũ quản lý danh mục đầu tư sẽ giúp bạn không quyết định theo cảm tính. 

Khi chọn đúng sản phẩm phù hợp với khẩu vị rủi ro của mình, bạn sẽ giữ được sự kiên nhẫn, tránh mua – bán theo cảm xúc, và có xác suất cao hơn để đạt mục tiêu tài chính dài hạn.