Lãi kép là cách tiền lãi được cộng vào vốn gốc để tiếp tục sinh lãi ở kỳ sau. Bài viết giải thích công thức tính lãi kép, ví dụ bằng số, cách lãi kép hoạt động trong quỹ mở và vì sao thời gian quan trọng hơn mức lãi suất.
Trả lời ngắn: với lãi đơn, tiền lãi mỗi kỳ chỉ tính trên vốn gốc ban đầu. Với lãi kép, tiền lãi của kỳ trước được cộng vào vốn, nên kỳ sau tính lãi trên số lớn hơn. Chênh lệch nhỏ ở vài năm đầu nhưng mở rộng rất nhanh khi thời gian dài. Nhà đầu tư có thể tự thử với công cụ tính lãi kép của Dragon Capital.
Lãi kép là gì?
Lãi kép là phương pháp tính lãi trong đó tiền lãi phát sinh sau mỗi kỳ được nhập vào vốn gốc, và kỳ tiếp theo tính lãi trên tổng số mới. Nói cách khác, lãi sinh ra lãi. Khoảng thời gian giữa hai lần nhập lãi gọi là kỳ ghép lãi: theo năm, theo quý, theo tháng hoặc theo ngày. Cùng một mức lãi suất danh nghĩa, kỳ ghép lãi càng ngắn thì kết quả cuối cùng càng cao, dù chênh lệch không lớn.
Lãi đơn là trường hợp ngược lại: tiền lãi mỗi kỳ luôn tính trên vốn gốc ban đầu và không được nhập vào vốn. Gửi tiết kiệm nhận lãi cuối kỳ rồi rút lãi ra tiêu là lãi đơn; gửi tiết kiệm rồi để cả gốc lẫn lãi tự động tái tục kỳ sau là lãi kép.
Công thức tính lãi kép
Với vốn gốc P, lãi suất hằng năm r, số lần ghép lãi trong năm n và số năm t, giá trị tương lai FV được tính như sau:
FV = P × (1 + r/n)^(n × t)
Nếu ghép lãi mỗi năm một lần (n = 1), công thức rút gọn thành FV = P × (1 + r)^t. Tiền lãi kép thu được bằng FV trừ P.
Ví dụ: gửi 100 triệu đồng với lãi suất 7%/năm, ghép lãi hằng năm.
Thời gian | Lãi đơn (triệu đồng) | Lãi kép (triệu đồng) | Chênh lệch |
|---|---|---|---|
1 năm | 107,0 | 107,0 | 0 |
5 năm | 135,0 | 140,3 | 5,3 |
10 năm | 170,0 | 196,7 | 26,7 |
20 năm | 240,0 | 387,0 | 147,0 |
30 năm | 310,0 | 761,2 | 451,2 |
Số liệu minh họa với giả định lãi suất cố định 7%/năm, không phải dự báo và không phản ánh lợi nhuận của bất kỳ sản phẩm nào.
Bảng trên cho thấy điểm quan trọng nhất của lãi kép: 10 năm đầu, chênh lệch so với lãi đơn chỉ 26,7 triệu; 10 năm tiếp theo, chênh lệch tăng thêm 120 triệu. Thời gian là yếu tố quyết định, không phải số tiền ban đầu.
Quy tắc 72: ước tính nhanh thời gian tiền tăng gấp đôi
Chia 72 cho lãi suất hằng năm (tính theo phần trăm) sẽ ra số năm xấp xỉ để một khoản tiền tăng gấp đôi nhờ lãi kép. Với 6%/năm, tiền gấp đôi sau khoảng 12 năm; với 9%/năm, khoảng 8 năm; với 12%/năm, khoảng 6 năm. Đây là phép ước tính, không phải công thức chính xác, nhưng đủ để so sánh nhanh các lựa chọn.
Lãi kép khi đầu tư định kỳ hằng tháng
Phần lớn nhà đầu tư cá nhân không có sẵn một khoản lớn mà tích lũy dần mỗi tháng. Khi đó, mỗi khoản góp là một dòng tiền riêng, được ghép lãi từ thời điểm góp tới cuối kỳ. Công thức đầy đủ phức tạp hơn, nhưng nguyên tắc không đổi: khoản góp càng sớm thì được ghép lãi càng lâu. Ví dụ, góp 3 triệu đồng mỗi tháng trong 20 năm với giả định 7%/năm, tổng tiền nạp là 720 triệu, giá trị cuối kỳ xấp xỉ 1,56 tỷ đồng; cùng mức góp nhưng chỉ 10 năm, tổng nạp 360 triệu và giá trị cuối kỳ xấp xỉ 519 triệu. Công cụ của Dragon Capital cho phép nhập vốn ban đầu, số tiền góp hằng tháng, thời gian và lợi nhuận kỳ vọng để xem biểu đồ tăng trưởng.
Giả định lợi nhuận 7%/năm ổn định, chỉ để minh họa cơ chế ghép lãi.
Đầu tư quỹ mở có lãi kép không?
Quỹ mở không trả lãi suất như ngân hàng, nên không có lãi kép theo nghĩa đen. Tuy nhiên cơ chế tái đầu tư của quỹ tạo ra hiệu ứng tương tự. Với quỹ tích lũy, cổ tức và lãi từ các tài sản trong danh mục được giữ lại và tái đầu tư, phản ánh vào NAV; nhà đầu tư không nhận tiền lãi định kỳ mà giá trị chứng chỉ quỹ tăng dần theo kết quả danh mục. Với quỹ có chi trả cổ tức, nhà đầu tư muốn hưởng hiệu ứng ghép lãi cần tự tái đầu tư khoản cổ tức nhận được.
Khác biệt căn bản so với tiền gửi là lợi nhuận quỹ mở không cố định và có thể âm trong một số năm. Hiệu ứng ghép lãi chỉ phát huy khi nhà đầu tư duy trì khoản đầu tư đủ dài để các năm tốt bù cho các năm xấu. Bài hướng dẫn đầu tư chứng chỉ quỹ có mục riêng về vấn đề này.
Ba điều thường bị hiểu sai về lãi kép
Lãi kép không phải là một sản phẩm. Không có sản phẩm nào "có lãi kép cao hơn"; lãi kép là cách tính, áp dụng cho mọi khoản tiền được tái đầu tư.
Lãi kép hoạt động cả hai chiều. Một khoản vay với lãi nhập gốc cũng tăng theo cấp số nhân. Vì vậy ưu tiên trả nợ lãi suất cao thường hợp lý hơn đầu tư.
Lạm phát cũng ghép theo thời gian. Lãi suất 7%/năm trong môi trường lạm phát 4%/năm chỉ giúp sức mua tăng khoảng 3%/năm. Bài gửi tiết kiệm hay đầu tư minh họa điều này bằng ví dụ 1 tỷ đồng sau 10 năm.
Câu hỏi thường gặp
Lãi kép khác lãi đơn như thế nào?
Lãi đơn tính lãi trên vốn gốc ban đầu trong mọi kỳ. Lãi kép tính lãi trên vốn gốc cộng với lãi đã tích lũy. Cùng lãi suất và thời gian, lãi kép luôn cho kết quả cao hơn, và khoảng cách tăng theo thời gian.
Lãi kép ngân hàng tính như thế nào?
Khi sổ tiết kiệm đến hạn và được tái tục cả gốc lẫn lãi, tiền lãi kỳ trước nhập vào gốc và kỳ sau tính lãi trên số mới. Lãi suất áp dụng cho kỳ tái tục là lãi suất niêm yết tại thời điểm đó, nên có thể cao hoặc thấp hơn kỳ trước.
Gửi lãi kép ở đâu?
Bất kỳ khoản tiền nào được tái đầu tư đều hưởng hiệu ứng lãi kép: tiết kiệm tái tục, chứng chỉ quỹ tích lũy, hay cổ tức được dùng để mua thêm. Câu hỏi nên đặt không phải "ở đâu có lãi kép" mà là khoản tiền đó có thể để yên bao lâu và chấp nhận biến động tới mức nào.
Đọc tiếp: công cụ tính lãi kép và đầu tư định kỳ · chiến lược đầu tư định kỳ DCA · gửi tiết kiệm hay đầu tư
Bài viết mang tính tham khảo và giáo dục tài chính, không phải khuyến nghị đầu tư. Các ví dụ dùng giả định lãi suất cố định để minh họa cơ chế tính; lợi nhuận thực tế của các sản phẩm đầu tư không cố định và không được đảm bảo.