Cây xăng đầu ngõ nhà tôi đông nhất vào khoảng sáu giờ chiều. Xe máy xếp thành hai hàng, có lúc kéo ra tận mép đường. Nhân viên cây xăng thường chỉ hỏi một câu: “Bao nhiêu anh?”. Câu trả lời quen thuộc là: “Năm chục”.
Người đổ xăng vẫn biết giá tăng hay giảm. Họ cũng biết 50.000 đồng tuần này có thể mua được ít xăng hơn tuần trước, quãng đường đi được vì thế cũng ngắn hơn. Nhưng ít người chờ đến khi biết chắc giá đã thấp nhất mới đổ. Khi cần, họ vẫn bỏ ra số tiền quen thuộc: giá cao thì mua được ít hơn, giá thấp thì mua được nhiều hơn.
Đổ xăng dĩ nhiên khác đầu tư. Xăng là khoản chi cho nhu cầu sử dụng, còn đầu tư là quyết định phân bổ tiền với kỳ vọng sinh lời và đi kèm rủi ro. Phép so sánh ở đây chỉ nằm ở một điểm là khi mức giá thay đổi, cùng một số tiền sẽ mua được những lượng khác nhau.
Trong đầu tư, quyết định khi nào vào tiền lại khó hơn nhiều.
Tháng 8, VN-Index tăng 5,5%, gần như lấy lại phần giảm của tháng 7. Nhưng sang đầu tháng 9, áp lực bán trở lại. Đến ngày 11/9, chỉ số đóng cửa ở 1.795 điểm, tăng 0,6% so với đầu năm. Thanh khoản cũng xuống mức thấp nhất kể từ tháng 1/2025. Trong khi đó, vàng biến động mạnh, còn lãi suất tiền gửi vẫn ở vùng cao.
Mỗi kênh cho một tín hiệu khác nhau. Với người có tiền nhàn rỗi, câu hỏi vì thế không chỉ là đầu tư vào đâu, mà còn là vào lúc này hay tiếp tục chờ.
Vấn đề là không ai biết trước đâu sẽ là thời điểm tốt nhất. Chờ thêm có thể giúp tránh một nhịp giảm, nhưng cũng có thể khiến nhà đầu tư bỏ qua một nhịp hồi phục. Ngược lại, đưa toàn bộ số tiền vào thị trường tại một thời điểm khiến kết quả phụ thuộc nhiều hơn vào mức giá lúc đó. Câu chuyện ở cây xăng gợi ra một điểm đơn giản là người mua không quyết định được mức giá, nhưng có thể quyết định số tiền mình bỏ ra.
Đầu tư định kỳ, hay DCA, dựa trên một nguyên tắc tương tự. Thay vì cố chọn một thời điểm để đưa toàn bộ số tiền vào thị trường, nhà đầu tư xác định số tiền có thể đầu tư đều đặn và thực hiện theo lịch. Khi giá cao, số tiền ấy mua được ít hơn; khi giá thấp, mua được nhiều hơn. Giá vốn vì thế không phụ thuộc vào một lần mua duy nhất, mà được hình thành qua nhiều lần mua ở những mức giá khác nhau.
Giá vẫn quan trọng, nhưng kế hoạch đầu tư cả đời không nên phụ thuộc vào việc phải đoán đúng tại một thời điểm.
Nhưng nếu có thể chọn đúng thời điểm thì sao? Dragon Capital thử giả định ba nhà đầu tư cùng bỏ 10 triệu đồng mỗi tháng vào quỹ DCDS trong 265 tháng, từ tháng 5/2004 đến tháng 6/2026. Một người luôn mua đúng ngày giá thấp nhất, một người luôn mua đúng ngày giá cao nhất, người còn lại đầu tư theo lịch cố định. Tổng vốn mỗi người bỏ ra là 2,65 tỷ đồng.
Sau hơn 22 năm, ba khoản đầu tư lần lượt đạt khoảng 11,8 tỷ, 11 tỷ và 11,4 tỷ đồng. Người đầu tư theo lịch chỉ thấp hơn khoảng 2,7% so với trường hợp luôn mua đúng đáy.
Không phải khoản tiền nào cũng nên được đầu tư theo cùng một cách. Khi nào cần dùng tiền, có thể chấp nhận mức biến động nào và đầu tư cho mục tiêu gì là những câu hỏi cần được trả lời trước khi quyết định phân bổ. Nếu chọn đầu tư định kỳ, số tiền cũng không nhất thiết phải lớn. Quan trọng hơn là chọn một mức có thể duy trì qua nhiều trạng thái của thị trường.
Đầu tư định kỳ không giúp chúng ta biết thị trường sẽ đi đâu. Nó chỉ giúp kế hoạch đầu tư bớt phụ thuộc vào việc phải đoán đúng từng thời điểm.
Chiều nay, cây xăng đầu ngõ vẫn đông. Tôi không để ý giá tuần này tăng hay giảm. Người đứng trước tôi dựng chân chống, mở yên xe. Đến lượt, anh chỉ nói: “Năm chục, em ơi.”
Bài viết mang tính tham khảo và giáo dục tài chính, không phải khuyến nghị đầu tư. Hiệu suất quá khứ không đảm bảo kết quả tương lai. Giá trị đầu tư có thể thấp hơn vốn gốc. Nhà đầu tư nên đọc kỹ Bản cáo bạch và Điều lệ quỹ trước khi quyết định. Hình ảnh minh họa bởi AI.