ETF có an toàn không? Sáu nhóm rủi ro và yếu tố chi phối
Quỹ ETF là quỹ đầu tư mô phỏng một chỉ số tham chiếu: quỹ nắm giữ rổ cổ phiếu theo đúng cơ cấu của chỉ số và niêm yết trên sàn như một cổ phiếu. Chính cấu trúc thụ động này quyết định các loại rủi ro mà nhà đầu tư thực sự chịu.
Vì danh mục bám theo chỉ số, giá trị khoản đầu tư biến động cùng chỉ số. Đa dạng hoá phân tán rủi ro riêng của từng doanh nghiệp, nhưng không loại bỏ rủi ro chung của thị trường.
Sáu nhóm rủi ro dưới đây phát sinh từ chính cấu trúc và cách vận hành của quỹ:
Nhóm rủi ro | Phát sinh từ | Yếu tố chi phối |
Rủi ro thị trường | Biến động của chỉ số tham chiếu | Thời gian nắm giữ và tỷ trọng trong tổng tài sản |
Rủi ro tập trung | Cấu trúc rổ chỉ số | Giới hạn tỷ trọng và số mã trong rổ |
Sai số mô phỏng | Chi phí vận hành và thời điểm tái cơ cấu | Chất lượng vận hành của quỹ |
Rủi ro thanh khoản | Khối lượng giao dịch và thanh khoản rổ cơ sở | Độ rộng chênh lệch giá mua – giá bán |
Phần bù và chiết khấu | Chênh lệch giữa giá khớp và iNAV | Thời điểm đặt lệnh |
Rủi ro hành vi | Khả năng mua bán trong phiên | Tần suất giao dịch |
Rủi ro thị trường: biến động theo chỉ số tham chiếu
Rủi ro thị trường là khả năng giá trị khoản đầu tư giảm khi chỉ số tham chiếu giảm. Khi chỉ số giảm 20%, chứng chỉ quỹ mô phỏng chỉ số đó giảm xấp xỉ 20%. Cơ chế của ETF là bám sát chỉ số chứ không né tránh thị trường, nên không có thành phần nào trong quỹ làm giảm biến động này.
Hai yếu tố quyết định mức độ ảnh hưởng lên một danh mục cụ thể: thời gian nắm giữ và tỷ trọng ETF trong tổng tài sản. Việc xác định trước khẩu vị rủi ro vì vậy là bước đi trước quyết định mua.
Rủi ro tập trung: chỉ số không phải lúc nào cũng phân tán
Mức phân tán của một ETF phụ thuộc vào chỉ số, không phải vào bản chất sản phẩm. Chỉ số ngành chỉ gồm cổ phiếu của một lĩnh vực. Chỉ số vốn hoá lớn có thể dồn tỷ trọng đáng kể vào một vài mã dẫn đầu.
Quy tắc chỉ số công bố giới hạn tỷ trọng cho từng cổ phiếu, và báo cáo định kỳ của quỹ công bố tỷ trọng ngành trong rổ. Khác biệt giữa các nhóm chỉ số được phân tích trong bài VN30, VN Diamond và VN Midcap khác nhau thế nào?
Sai số mô phỏng: quỹ không bám chỉ số một cách tuyệt đối
Sai số mô phỏng là khoảng cách giữa hiệu suất quỹ và hiệu suất chỉ số. Chi phí vận hành, thời điểm tái cơ cấu danh mục, tỷ trọng tiền mặt và giới hạn thanh khoản của một số cổ phiếu đều tạo ra khoảng cách này, và nó tích luỹ qua thời gian.
Giữa các quỹ cùng mô phỏng một chỉ số, sai số thấp và ổn định qua nhiều giai đoạn phản ánh chất lượng vận hành rõ hơn hiệu suất của một năm đơn lẻ.
Rủi ro thanh khoản và chênh lệch giá mua – giá bán
Ở quỹ có khối lượng giao dịch mỏng, khoảng cách giữa giá mua và giá bán trên bảng lệnh giãn rộng, đặc biệt trong phiên biến động mạnh. Khoảng cách đó là chi phí thực nhưng không xuất hiện trên sao kê giao dịch.
Lệnh giới hạn cho phép ấn định mức giá tối đa chấp nhận trả. Ngoài khối lượng khớp lệnh của chính chứng chỉ quỹ, thanh khoản của rổ cổ phiếu cơ sở cũng chi phối khả năng khớp ở quy mô lớn.
Rủi ro mua ở mức phần bù cao
Giá khớp trên sàn có thể cao hơn giá trị thực của danh mục, tức iNAV. Phần chênh này gọi là phần bù (premium). Mua vào khi phần bù rộng đồng nghĩa với việc trả nhiều hơn giá trị tài sản sở hữu, và phần chênh thường thu hẹp lại sau đó.
iNAV được công bố liên tục trong phiên, cho phép đối chiếu với giá đặt lệnh trước khi giao dịch.
Rủi ro hành vi: chi phí tích luỹ theo tần suất giao dịch
Chứng chỉ quỹ ETF mua bán được trong phiên, nên tần suất giao dịch thường cao hơn so với quỹ mở. Mỗi lần ra vào phát sinh phí giao dịch và chênh lệch giá mua – giá bán, vì vậy tổng chi phí tăng theo số lần giao dịch.
Đây là phần rủi ro đến từ cách sử dụng sản phẩm, không đến từ cấu trúc sản phẩm.
Điều gì không phải rủi ro của quỹ ETF
Một hiểu lầm phổ biến là lo mất tiền nếu công ty quản lý quỹ gặp vấn đề. Theo mô hình vận hành quỹ tại Việt Nam, tài sản của quỹ được lưu ký tại một ngân hàng giám sát độc lập và tách biệt với tài sản của công ty quản lý quỹ. Công ty quản lý quỹ điều hành danh mục nhưng không sở hữu tài sản đó.
Rủi ro nằm ở biến động của danh mục và chất lượng vận hành quỹ, không nằm ở khả năng tài sản bị lẫn với tài sản doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: ETF có an toàn hơn mua cổ phiếu riêng lẻ không? Đáp: ETF phân tán rủi ro riêng của từng doanh nghiệp nên ít chịu cú sốc từ một mã đơn lẻ. Rủi ro thị trường thì giữ nguyên. Hai sản phẩm khác nhau về loại rủi ro, không khác nhau về mức độ bảo toàn vốn.
Hỏi: ETF có thể mất toàn bộ giá trị không? Đáp: Kịch bản đó đòi hỏi toàn bộ cổ phiếu trong rổ mất hết giá trị cùng lúc, điều rất khó xảy ra với một rổ nhiều doanh nghiệp lớn. Giá trị vẫn có thể giảm sâu và kéo dài theo chu kỳ thị trường.
Hỏi: Nên nắm giữ ETF trong bao lâu? Đáp: Không có mốc chuẩn. Vì rủi ro chính là biến động thị trường, kỳ hạn càng dài thì khả năng đi trọn một chu kỳ càng cao. Khoản tiền cần dùng trong ngắn hạn không phù hợp với sản phẩm có biến động.
Tìm hiểu sâu hơn
• Sai số mô phỏng: thước đo chất lượng thật của một ETF
• iNAV, premium và discount: đừng trả giá cao hơn rổ tài sản
Bài viết liên quan
• Quỹ ETF là gì? Cơ chế vận hành và cách đầu tư tại Việt Nam
• Cách mua chứng chỉ quỹ ETF tại Việt Nam: quy trình từng bước
• So sánh quỹ ETF và quỹ mở: cơ chế, chi phí và tiêu chí lựa chọn
Tuyên bố miễn trách nhiệm: Nội dung trên mang tính chất tham khảo, không phải là lời khuyên đầu tư. Hiệu suất trong quá khứ không đảm bảo cho kết quả trong tương lai. Nhà đầu tư nên tham khảo bản cáo bạch chính thức và quy định hiện hành trước khi quyết định.
